Un acontecemento

Un artigo de Marcelino Fernández Mallo

Tal o creo eu, que a publicación da opera prima narrativa de Pablo González Mariñas debe ser saudada como un auténtico acontecemento neste sistema literario noso tan necesitado de novos nutrientes.

Marcelino Fernández Mallo

As expectativas estaban altas dada a personalidade, o nivel de erudición e o propio percorrido vital do autor. Mais a realidade da novela supera as maiores esixencias. “A guerra lánguida de Álvaro de Castro” é unha novela extraordinaria dende o mesmo título. Non estamos ante a guerra dos exércitos, nin a dos Estados, nin a de faccións ideolóxicas. Nada diso: trátase da guerra na que Álvaro de Castro decide embarcarse e á cal vai dedicar a súa vida. Xa que logo, unha guerra voluntaria dun individuo concreto, coa súa filiación, o seu nome e o seu apelido. Non é, ademais, unha guerra calquera; posiblemente ningunha o sexa. Estamos ante unha guerra lánguida, unha guerra que se declara sen ánimo real de vitoria, sen un obxectivo nítido de conquista, frecuentemente sen máis armamento ca unha convición moral inquebrantable a prol da lexitimación dunha liñaxe. Apostariamos pola total incompatibilidade de tan introspectivo adxectivo, lánguida, aplicado ó evento colectivo que máis demanda cualificativos de épica e terror. E velaí tedes os dous termos, xuntos, na capa da novela.

A guerra lánguida de Álvaro de Castro refírese á Terceira Guerra Carlista. Vivimos no século XIX, o que abre as portas da modernidade, aquel no que se consolidan os principios de liberdade, igualdade e fraternidade, no que o absolutismo dá paso ás democracias no medio de inusitadas tensións políticas e sociais. O século que matiza a idea dun Deus como motivo principal da realidade, o da emancipación dos pobos, da construción dos Estados modernos, da primeira República española, da revolución industrial e tamén o século da máis grande literatura.

Ás veces dá a impresión de o século XIX estar a durar xa vai para máis de douscentos anos. E ben, González Mariñas representa, eu creo que incluso conscientemente, ese século XIX que chega ata os nosos días. En parte por tal razón escribe esta historia tan século XIX cun talento que transforma o termo “decimonónico” na mellor das loanzas. Unha historia na que se desenvolve a loita entre o inmobilismo, o absolutismo, a relixión e esa tradición sublimada no lema “Por Dios, la Patria y el Rey”, fronte á busca de novas opcións e ó intento dun novo modelo de sociedade dentro dun mundo en franca metamorfose. Tamén entre as dúas Españas que non terminan de encontrarse. Álvaro, o protagonista, advirte: “o país, dividido e enfrontado, ten mala solución”.

Se diciamos que o mesmo título da novela revelábase unha promesa de felices achados narrativos, o primeiro capítulo non fai senón acreditar e acrecentar as expectativas. Nesas primeiras páxinas atopamos un home vencido a revisar uns documentos amarelados polo tempo: un debuxo infantil, un mapa do norte de España cunhas vilas sinaladas, unha carta implorando axuda, un borrador redactado dende a impotencia e unha última folla que, reproduzo literalmente, “representa a traizón e, sen embargo, so contén palabras de amor”. Cada documento terá a súa cabal explicación na escena memorable que pecha a novela.

Entre o principio e o final, o conxunto da historia nárrase cunha irresistible forza expresiva e unha tensión narrativa que exsuda en cada parágrafo, singularmente en determinadas escenas nas que os personaxes se debaten entre vicio e virtude, entre convición e circunstancia. Malia a historia localizarse en tempos tan convulsos (os sucesos transcorren entre a monarquía parlamentaria de Amadeo de Saboia e a restauración borbónica de Alfonso XII, pasando pola Primeira República española), a novela foxe de calquera reivindicación ideolóxica, sinal de que o  González Mariñas novelista imponse sobre o ensaísta e intelectual para concentrarse nos valores e propósitos literarios desta novela que é antes intrahistórica que histórica. Os protagonistas son os seus personaxes en tanto que homes e mulleres portadores de virtudes e debilidades, de arelas e miserias.

Personaxes, como o propio Álvaro de Castro, que escollen o belicoso antes có anódino. Como Ánxela, a súa irmá, que se revela intempestivamente ante un destino de soidade e abandono. Ou Beatriz, a Penélope que ennobrece unha vez máis a fidelidade e a paciencia. Ou Amparo, a nai que se recoñece vencida ante os designios da gloria lexitimista. Ou Aquilino, un novo porco de pé. Ou Ramiro, quen se aferra á súa derradeira oportunidade. Ou como Mateo, vítima e verdugo.

Entre as múltiples actitudes e conceptos que se apalpan na novela, subliñaría a traizón e a derrota. Derrota nun sentido amplo, non necesariamente como antónimo de vitoria. Derrota como renuncia, como mentira, tamén como fracaso heroico. Engadiría ademais dos calidades magnificamente retratadas e que dalgún modo xibarizan a condición humana: a nosa incapacidade ante a tentación e a nosa vulnerabilidade ante estímulos insignificantes como poden ser os ciumes.

Pablo González Mariñas demostra o que algúns xa intuiamos: unha sensibilidade superior para identificar historias e a destreza propia dos grandes novelistas. Así pois, non lle queda outra que porfiar na escrita e volvernos ofrecer, máis cedo que tarde, unha nova mostra en forma de novela do seu coñecemento e do seu humanismo.

Deixar resposta

Please enter your comment!
Please enter your name here

*