Planos e palabras

Un artigo de Diego Taboada

Non recordo quen o dixo, mais tanto ten : “o que existe entre un plano e outro plano é a poesía”. O mesmo poderiamos dicir das palabras : o que existe entre liñas é a poesía. Tanto naquelas liñas que partillamos con nós mesmos coma naquelas que partillamos cos demais. Os silencios que lle auto-impoñemos á nosa conciencia solitaria son tan intencionados e significativos coma os silencios que partillamos nunha conversa face to face ou nunha organización política. O xeito en que ollamos, xesticulamos… en fin, a nosa linguaxe non verbal, tamén fala. Significa tanto coma oculta.

Diego Taboada
Diego Taboada
Que o silencio non só fala, senon que, ademais, está cheo de ruidos e tempestades, é algo que todos intuímos. Intúeno os políticos. Intúeno os filmmakers. Intúeno os creadores gráficos. Intúeno escritores, xornalistas e poetas, e intúeo, en definitiva, calqueira acto poiético –creativo- que se saia un pouco dos referentes e as referencias demodé a día de hoxe.

Mais, compliquemos a cousa -ou sexa, relativicemos- : se existe ou non poesía entre plano e plano dependerá, evidentemente, de cómo se montan os mesmos, é dicir, da química multicausal resultante da interpretación -verbal ou non verbal- do actor, o ángulo da cámara, o uso da luz, o contido das imaxes… etc; se no silencio e na aparente nada que existe nese nanosegundo que media entre plano e plano non hai algo no antes e no despois diacroníco que os une, ese silencio non significaría nada, absolutamente nada. O mesmo acontece, creo, con calqueira texto literario : sería imposible atoparlle algo se non existise unha poiese previa entre as moitas pausas e silencios que o escritor se dá a sí mesmo para seguir enfiando a súa trama e, sobre todo, para reflexionar sobre o xeito de enfiala.

Penso agora mesmo en “We”, a “fiction-non fiction movie” de Arundathi Roy, así como na súa novela, “O Deus das pequenas cousas”, da que xa escribín no seu tempo en Xornal de Galicia, penso tamén en “Persépolis” de Marjane Satrapi, penso no tipo de comunicación política pola que aposta Amy Goodman en “Democracy now”… e non me queda máis remedio que concluir que a imaxinación moral, a coraxe política e a capacidade de concebir a comunicación e a cultura coma un cerebro e un corazón colectivo que trata de potenciar e respetar as poéticas e as capacidades persoais, é o mellor capital social polo que poderiamos apostar para calqueira proxecto político, xornalístico, editorial e/ou cultural á altura dos tempos. Non somos capaces de construir colectivamente e non nos recoñecemos como galegos por un motivo tan sinxelo coma triste : porque non queremos reflexionar e pensar seriamente sobre en qué medida e cómo as condicions sociais da nosa existencia secular e colectiva, como galegos, condicionan moitísimo a nosa auto-representación, a visión que temos de e sobre nós mesmos, terriblemente condicionada, aínda a día de hoxe, de prexuízos e epistemoloxía neo-colonial.

Porque a cara e a voz de “We” é a cara e a voz de Arundathi, si, mais a montaxe audiovisual e a mensaxe é tan persoal coma colectiva. Porque “O Deus das pequenas cousas” está tecida coa imaxinación, a sensibilidade e o pulso narrativo de Arundathi, si, mais as historias de vida e as imaxes ancoradas na súa memoria non son estrictamente súas, son do seu pobo e latexan na cotidianeidade. O mesmo se pode dicir da novela gráfica de Marjane Satrapi e do informativo de Arundathi : son propostas que incomodan ao poder sen caer no cliché e na consigna naif, con esa carencia de personalismos, esa capacidade colaborativa e esa sutileza verbal e expresiva tan necesarias en plena hexemonía cultural do yoísmo.

habería que reflexionar sobre se os escritores que se convirten en disidentes ou heterodoxos son fanáticos ou ortodoxos invertidos que buscan só a fama a o aplauso fácil que reporta a provocación mediática. En non poucas ocasions, a metafísica da provocación é unha estratexia retórica para chamar a atención e penetrar directamente no show business literario ou mesmo na farándula cultural e política, mais non é, nen moito menos, o caso de Arundathi e Satrapi, como sí é o caso de non poucos escritores e políticos galegos de cuyo nombre no puedo –ni quiero- acordarme.

O mesmo se pode sospeitar, por suposto, da pose bonachona, conciliadora e equidistante que afecta tamén a certa jet-set cultural e política de Galicia a día de hoxe e a certo galeguismo liberal que non deixa de falar do país do mesmo xeito que un recén licenciado en Turismo que non sae do seu despacho, e que ás veces aseméllase máis a unha habitación de concubinas dun emperador Chinés que a outra cousa; Walter Benjamin, por certo, demostrou o carácter estratéxico destas poses no seu documentado ensaio sobre “Charles Baudelaire; un lírico na época do altocapitalismo”, no que nos falou das primeiras novelas por entregas, os folletins e as fisioloxías -unha especie de literatura impresionista e costumbrista do día a día que describía os ambientes urbanos e industriais cunha retórica cómicamente cordial, na que a miseria, a suciedade e o caos, ao parecer, non existían- que servían de carta de presentación a moitos escritores da época.

Toda actitude, coma toda retórica, por suposto, ten a súa estratexia e o seu truco. O seu soft power que busca algo en compensación. E Galicia, por suposto, hai moito tempo que deixou de ser –cando menos, que deixou de ser somentes iso- a muller boíña, inocente e fidel que nunca lle pon os cornos ao seu amadísimo marido.

3 Comentarios

  1. Fe de errata (2) : habería que reflexionar sobre se os escritores que se convirten en disidentes ou heterodoxos son fanáticos ou ortodoxos invertidos que buscan só a fama E o aplauso fácil que reporta a provocación mediática.

  2. Fe de erratas (3) :

    “Non somos capaces de construir colectivamente e non nos recoñecemos como galegos por un motivo tan sinxelo coma triste : porque non queremos reflexionar e pensar seriamente sobre en qué medida e cómo as condicions sociais da nosa existencia secular e colectiva condicionan moitísimo a nosa auto-representación, a visión que temos de e sobre nós mesmos, terriblemente inzada, aínda a día de hoxe, de prexuízos e epistemoloxía neo-colonial”

Deixar resposta

Please enter your comment!
Please enter your name here

*