(Pregón de Diego Ameixeiras na Feira do Libro de Santiago) Escandalizando os puristas

Diego AmeixeirasAs reglas que o esquecido S.S. Van Dine estableceu para as historias criminais, alá polo ano 1928, son hoxe pura arqueoloxía, pero somos moitos os que seguimos pensando, coma este escritor norteamericano, que o relato policial garda moita relación cun acontecemento deportivo, coas leis narrativas do partido máis emocionante da Champions League. Creo que o fútbol sabe moito dos mecanismos que conducen a un clímax perfecto. Ensínanos que debemos atrapar o lector ata o final, sen permitirlle un só respiro, e que temos que ser capaces de secuestralo na súa butaca preferida ata que as súas expectativas se vexan satisfeitas.


Empecemos escandalizando os puristas. Na miña opinión,  hai poucos finais na historia da literatura tan dramáticos coma o desenlace da Champions League de 1999. Como saben os bos afeccionados, o partido enfrontou a Bayern de Munich e Manchester United no Nou Camp de Barcelona. Mario Basler marcou para os alemáns ao pouco de se iniciar o encontro, e o resultado permanecía invariable no minuto 90, cando todo parecía decidido e os seareiros do Bayern celebraban con éxtase a inminente victoria do seu equipo. Pero, naquel momento, sucedeu algo que ninguén podía imaxinar, nin sequera os fanáticos máis dotados para a inventiva maquiavélica. Poucas veces caeu sobre o céspede dun campo de fútbol un meteorito de tanta forza emocional. A traxedia e a épica déronse a man cando Sheringham e Solskjaer, xogadores do Manchester United, marcaron dous goles no desconto, materializando para os ingleses unha das remontadas más incribles e apoteóticas do fútbol mundial. En só dous minutos, a cuarta coroa europea do Bayern convertíase na segunda do Manchester. O crime perfecto. Un asasinato digno de figurar na antoloxía criminal do século XX.


O poeta e cineasta Pier Paolo Pasolini dixo nunha ocasión:


“O fútbol é un sistema de signos, polo tanto é unha linguaxe. Hai momentos que son puramente poéticos: trátase dos momentos de gol. Cada gol é sempre unha invención, é sempre unha subversión do código: é algo inevitable, fulguración ,abraio, irreversibilidade. Igual que a palabra poética. O goleador dun campionato é sempre o mellor poeta do ano. O fútbol que produce máis goles é o máis poético. Mesmo o dribbling é de por si poético (aínda que non sempre como a acción do gol). Nos feitos, o soño de cada xogador (compartido por cada espectador) é partir da metade do campo, canear a todos e marcar gol. Se, dentro dos límites consentidos, pode imaxinarse no fútbol unha cousa sublime, é esa. Pero non sucede nunca. É un soño”.


Desgrazadamente, o director de Accattone e Teorema faleceu sen poder gozar dos goles de Diego Armando Maradona ou Lionel Messi. Esta vida é así de cruel e inxusta. Se Manchester e Bayern escenificaron en 1999 unha traxedia clásica, os afeccionados saben que estes dous astros arxentinos son axentes subversivos do código. Están dotados para a lírica porque materializan o soño infantil de partir do medio do campo e marcar gol. Demostrárono as bágoas verquidas en directo por Víctor Hugo Morales, o relator deportivo que narrou o mítico gol de Maradona a Inglaterra no Mundial de 1986. Xa saben do que lles falo, pero permítanme volver sobre estes versos antolóxicos:


Maradona, en recorrida memorable,
en la jugada de todos los tiempos.
Barrilete cósmico,
¿de qué planeta viniste para dejar en el camino a tanto inglés,
para que el país sea un puño apretado gritando por Argentina?


Con motivo da súa presenza en Valencia para narrar a recente final da Copa do Rei, a xornalista Patricia Cazón preguntoulle ao locutor uruguayo polos seus recordos daquel Mundial de 1986.  Creo que a resposta que deu é moi sabia. Morales explica que daquela deixara de fumar, e que nun mes acumuláranselle catorce novos quilos no seu corpo. Comía demasiado, como é habitual en moitos exfumadores cando deciden abandonar o vicio, pero o home mantiña a firme convicción de que a selección arxentina lle ía dar unha enorme alegría durante o campionato mundial, como así foi. Por iso Morales rematou a súa excepcional réplica á xornalista espetándolle:


“O berro famoso ao gol de Maradona ten que ver co pracer que che provoca ter razón”.


O fútbol e os escritores sempre se levaron ben, por moito que un exquisito Jorge Luis Borges dixera aquilo de que este xogo é unha cousa estúpida de ingleses e un deporte esteticamente feo”. Por sorte para os afeccionados, tivo que ser o porteiro do Racing Universitario de Arxel, un señor chamado Albert Camus, quen lle retrucou á saída dun córner:


“A pelota nunca vén por onde un agarda que veña. Isto axudoume moito na vida. O que máis sei sobre a moral e as obrigas dos homes débollo ao fútbol”.


Pero si que é certo, como afirmou o excelente xornalista Santiago Segurola en Colombia hai catro anos, que os escritores nunca foron capaces de explicar literariamente un partido de fútbol, aínda que moitos séguennos agasallando páxinas ben intelixentes sobre os innegables atractivos que rodean a este deporte. Penso que, neste sentido, debemos darlle a razón a Jorge Valdano cando explica:


A literatura non é máis que un xogo, e o fútbol é outro xogo. E hai algo de redundancia na tarefa de escribir sobre fútbol. É moi difícil recrear un xogo dende a literatura. É coma se o fútbol admitira máis as distancias curtas que os grandes relatos épicos porque, para relato épico, o partido mesmo”.


Como mínimo teoricamente, os escritores de xénero sabemos moito desa concepción lúdica da literatura. Andreu Martín, excelente autor de novela negra e responsable, por certo, da estupenda novela futbolística “Hat Trick”,  sempre defendeu a importancia do factor xogo como un elemento fundamental para entender a nosa devoción polas presuntas limitacións xenéricas. Certo é que somos escritores, pero tamén que somos xogadores. E nese xogo hai unhas reglas que debemos respetar para satisfacer os desexos dun público moi esixente. Todas esas persoas que, nos vindeiros días, pasarán por esta feira honrándonos co seu interese a quen nos dedicamos ao vello oficio de contar historias.


Esta Alameda de Compostela énchese de libros a partir de hoxe. Faino ao mesmo tempo que a temporada futbolística chega ao seu desenlace, agora que os encontros decisivos comezan a plena luz do día, co sol traballando con forza sobre a liña do horizonte e sen esa escuridade tristeira dos domingos invernais. Estou seguro que serán moitos os lectores e lectoras que pasearán por esta Alameda buscando un libro que poida darlles a razón, un libro que opere sobre o seu espírito provocando unha emoción semellante á que o gol maradoniano suscitou no corazón do locutor Víctor Hugo Morales. Percorrerán as casetas desta feira botándolle un ollo as súas páxinas, deliberando coas amizades, pedíndolle consello aos esforzados libreiros, deixándose levar pola súa intuición, polo seu gusto persoal, se cadra caneando a dictadura reducionista do mercado ata, por fin, ter entre as mans ese libro decisivo que os obrigue a cantar a pleno pulmón un par de goles privados.


Estarán de acordo comigo en que hai libros nesta feira capaces de sobreexcitar o aforo enteiro do Maracaná o día en que Uruguai lle gañou a Brasil a final do Mundial de 1950, aínda que os nomes deses escritores cósmicos nunca figuren estampados no tecido dunha bufanda. Se lles gusta o fútbol, atrévanse cun experimento irracional. Cando canten ese gol no último minuto da estrela do seu equipo, agora que pelexamos por campionatos ligueiros, Champions League, ascensos ou descensos, sorprendan á clientela do bar berrando con fervor o nome de pila do seu escritor favorito. Estou seguro de que como operación comercial en favor do autor é perfecta, e que como liberador de tensión pode igualar os resultados dunha inxestión masiva de valeriana. Que se note que os goles do seu equipo lle dan a razón, e que os mellores libros que pasan pola súa mesiña de noite actúan do mesmo xeito sobre o seu estado de ánimo. Manteñan intacta a súa esperanza de victoria ata os últimos minutos das súas lecturas e, se así o consideran, lembren a Víctor Hugo Morales e atrévanse a pensar que os libros perfectos son aqueles que nos dan a razón. Unha razón privada e intransferible, segreda, pero compartida por milleiros de afeccionados á lectura.


Kafka, o célebre autor de A metamorfose, chamábase Franz, como Beckenbauer. Goethe, “o último home verdadeiramente universal que camiñou sobre a terra”, en palabras de George Eliot, chamábase Johan, coma Cruyff. A lista sería interminable. Eu quédome con Ignacio Taibo, gran escritor de novela negra que se chama como Nacho, o mítico lateral esquerdo daquel Compostela que tan felices nos fixo na década dos 90. Chegados a este punto, supoño que xa se decatarían do que pretendo dicirlles con estas analoxías futboliterarias. Que para min, é un orgullo cósmico chamarme igual que Maradona.
“You’ll Never Walk Alone” (Nunca camiñarás só) é unha canción composta por Richard Rodgers e Oscar Hammerstein para “Carrusel”, un musical de 1945 que nos escenarios de Broadway foi interpretado por Christine Johnson e Jan Clayton. Os afeccionados ao fútbol saben que esta peza fíxose popular grazas aos seareiros do Liverpool, os Reds, homes e mulleres orgullosos da súa condición obreira que adoptaron esta canción ata convertela no himno do seu clube:


Cando camiñes atravesando unha treboada
mantén ben alta a cabeza
e non te preocupes pola escuridade.
Ao final da treboada
hai un ceo dourado
e o doce e prateado canto dunha laverca.
Camiña a través do vento, camiña a través da chuvia
aínda que os teus soños se vexan sacudidos e golpeados.
Segue camiñando, segue camiñando, con esperanza no corazón
e nunca  caminarás só.
Nunca camiñarás só.


Sei que estou no certo se lles digo que todas as persoas que pasarán por esta feira non deixarán nunca que os libros camiñen sós. Entre outras razóns porque, dese xeito, eles mesmos nunca darán un paso por esta cidade sen sentírense profundamente acompañados por unha fabuloso conxunto de escritores. Este ano xoga no equipo titular o monfortino Lois Pereiro, así que atentos aos seus caneos pola banda. Pertence á escola de Lou Reed, Ian Curtis e José Ángel Valente, e levaba anos sendo unha estrela silenciosa ata que os adestradores da Real Academia decidiron convocalo. Que empece o partido, que isto promete. Cambio a palabra “Cataluña” pola palabra “Galicia” para traer aquí unhas declaracións de Pep Guardiola, adestrador do FC Barcelona e, segundo Zlatan Ibrahimovic, un dos mellores filósofos do fútbol planetario, con permiso, todo hai que dicilo, de David Vidal.


“Nós somos dun sitio, dun país chamado Galicia, aí arriba, e estamos aí”.


Grazas por escoitarme.


Diego Ameixeiras.


Alameda de Compostela, 30 de abril de 2011

Deixar resposta

Please enter your comment!
Please enter your name here

*